Opracowała Elżbieta Rostkowska

 

IDENTYFIKACJA PROBLEMU.

 

Zajęłam się problemem nikotynizmu wśród uczniów klas pierwszych

Gimnazjum Nr 11 przy Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Legnicy.

O istnieniu problemu świadczy fakt palenia papierosów przez uczniów

w szkolnych toaletach ( mimo kontroli nauczycieli dyżurujących ) i na terenie wokół szkoły ( skargi okolicznych mieszkańców ).

Palenie tytoniu jest w Polsce zjawiskiem masowym niezależnie od płci

i wieku, nasila się w młodych grupach wiekowych. Nałóg palenia tytoniu nie jest obojętny dla organizmu człowieka, szczególnie młodego: jest on bezpośrednią przyczyną wielu chorób już określanych jako “odtytoniowe”.

 

Dziecko palące papierosy szybko staje się nałogowcem

Rośnie liczba młodych palaczy. Już nawet dzieci ze szkół podstawowych sięgają po papierosa. Najnowsze badania wykazują, że zjawiska tego nie można lekceważyć. Rodzice powinni być czujni, gdyż dzieci łatwiej uzależniają się od papierosów niż dorośli.

Joseph DiFranza z University of Massachusetts Medical Center w Worcester jest szefem badania naukowego, w którym oceniano częstość palenia papierosów oraz szybkość rozwoju uzależnienia od nikotyny wśród dzieci. Badaczy zdumiało odkrycie, iż przerwa w krótkotrwałym paleniu powodowała u dzieci wystąpienie objawów, jakie pojawiają się zwykle u nałogowych dorosłych palaczy pozbawionych papierosów. Około 20% dzieci, które paliły "okazyjnie", wykazywało objawy uzależnienia od nikotyny - i to już po miesiącu palenia papierosów! Dane z badania pozwalają stwierdzić, że około 70% dzieci należy do grupy szybko rozwijającej uzależnienie.

Stale rosnąca popularność palenia papierosów wśród dzieci czyni z nich coraz więcej nałogowych palaczy. Naukowcy zwracają uwagę, jak potrzebne jest szerzenie informacji na ten temat, jak ważne jest uświadomienie społeczeństwu powagi tego zjawiska. Nie można lekceważyć faktu palenia papierosów przez dziecko. Myślenie, że "przejdzie mu to z wiekiem" jest szkodliwe. Dzieci szybciej i częściej uzależniają się od nikotyny - wtedy zerwanie z nałogiem staje się jeszcze trudniejsze.

Te przesłanki skłoniły mnie do przeprowadzenia analizy tego problemu.

 

 

GENEZA I DYNAMIKA ZJAWISKA.

 

Przeprowadziłam badania w listopadzie 2000r. Ich celem było poznanie historii powstania problemu i opinii uczniów ( grupy młodszej i starszej ) na temat nikotynizmu wśród nich. Uczniowie otrzymali jednocześnie dwie ankiety, żeby zachować anonimowość uczniów palących, co uwiarygadnia wyniki ankiet.

 

Ankieta miała odpowiedzieć na pytania (ankieta nr1 ):

 

 

ANKIETA NR 1

 

  1. Czy palisz papierosy?
    1. tak, od kiedy
    2. nie, dlaczego
  1. Zacząłeś palić:
    1. za namową kolegów
    2. był to twój wybór
    3. dla szpanu
    4. żeby stracić parę kilogramów
    5. inne powody (napisz jakie)......................................
  2. Czy próbowałeś rzucić palenie?
    1. tak, dlaczego.......................................................
    2. nie, dlaczego......................................................
  3. Jeżeli palisz od czasu do czasu, to kiedy, w jakiej sytuacji? ...............................................................................................................................
  4. Jeżeli nie palisz, to co odpowiadasz komuś kto cię namawia?
    1. nie, dziękuję
    2. tak, chyba spróbuję
  5. Czym jest twoim zdaniem palenie?
    1. złym nawykiem
    2. przyjemnością
    3. szpanem
    4. sposobem na nudę
    5. jakie inne...............................
  6. Wymień powody, dla których palą:
    1. dziewczyny.........................................
    2. chłopcy..................................................
  7. Czy palenie jest metodą odchudzania?
    1. tak
    2. nie
  8. Czyje zachowanie najbardziej wpłynęło na ciebie, że zacząłeś palić?
    1. koledzy ze szkoły, którzy dominują w grupie
    2. koledzy z podwórka
    3. rodzice
    4. znani aktorzy, muzycy
    5. dziewczyna lub chłopak, którym się interesowałeś
  9. Czy koledzy, koleżanki, które palą imponują ci?
    1. tak
    2. nie
  10. Czy denerwuje cię, jeśli musisz przebywać w zadymionym pomieszczeniu?
    1. tak
    2. nie
  11. Czy dym z papierosa szkodzi ludziom?
    1. tak ,ale tylko tym, którzy palą
    2. tak, wszystkim
    3. nie
  12. Czy chcesz, żeby twój chłopak, czy dziewczyna rzucili palenie jeśli ty jesteś niepalący?
    1. tak że dlatego .................................................................,
    2. nie, dlatego że.................................................................
  13. Czy papieros pomaga ci w zawieraniu znajomości, uspokoić nerwy, dobrze się bawić?
    1. tak
    2. nie
  14. Czy niepalący boją się odrzucenia przez grupę palących?
    1. tak
    2. nie
  15. Czy umiałbyś przekonać kogoś, żeby zerwał z nałogiem palenia?
    1. tak
    2. nie
  16. Czy udało ci się przekonać kogoś, żeby rzucił palenie?
    1. tak
    2. nie
  17. Dziękuję za wypełnienie ankiety.

    Na podstawie badań dr med. Andrzeja Korsaka opracowałam wyniki ankiety dla uczniów palących “Dlaczego palisz papierosy” chcąc odpowiedzieć na pytania:

    Myślę, że odpowiedzi na postawione przeze mnie pytania, w oparciu o wyniki ankiet, pozwolą mi na dogłębną analizę problemu i określenie metod oddziaływań na uczniów.

    OBLICZANIE PUNKTACJI

    Każda liczba punktów (dla każdej grupy odpowiedzi)powyżej 11 jest wysoka, każda poniżej 7 jest niska.Obliczenie punktacji pozwoli na określenie jakiego typu palaczem jest dany uczeń.

    Otrzymane wyniki uogólnię dla całej grupy uczniów palących.

     

    A

    B

    C

    D

    E

    F

     

    G

    H

    I

    J

    K

    L

     

    M

    N

    O

    P

    R

    S

    Razem            

    Palisz dla:

    Pobudzenia

    “ceremonii” palenia

    Uspokojenia i przyjemności

    Zwalczania negatywnych napięć

    “głodu”nikotynowego i przyzwyczajenia

    Bezmyślnego nałogu

    * ankieta na podstawie opracowania dr med. Andrzeja Korsaka

    DLACZEGO PALISZ PAPIEROSY ?*

    Ankieta jest anonimowa, proszę więc o szczere odpowiedzi i poważne potraktowanie tematu.

    Zastanów się, jak często odczuwasz to samo, gdy palisz?

    Zakreśl jedną odpowiedź dla każdego stwierdzenia:

      zawsze często niekiedy rzadko nigdy
     

    5p

    4p

    3p

    2p

    1p

    A.Papieros aktywizuje i daje lepsze samopoczucie          
    B. Już sam moment zapalania papierosa stanowi dużą przyjemność          
    C. Palenie stanowi dla mnie dużą przyjemność          
    D. gdy czuję się niezręcznie, jestem przygnębiony, zapalam papierosa          
    E. Kiedy palę, odsuwam od siebie myśli o szkodliwości nałogu          
    F.Zapalam papierosa bez uświadamiania sobie, że dopiero skończyłem poprzedniego          
    G. Palenie pomaga mi w skupieniu myśli          
    H. “Ceremonia” palenia daje mi dużo satysfakcji i przyjemności          
    I. Palenie uspokaja mnie i odpręża.          
    J. Zapalam papierosa gdy coś mnie gniewa i jestem niezadowolony          
    K. Kiedy walczę z nałogiem czuję się żle, aż do chwili zapalenia nowego papierosa          
    L. Najczęściej palę odruchowo, bezmyślnie, nie zdając sobie sprawy, że palę          
    M. Palę papierosy, aby zaimponować koleżankom i kolegom          
    N. Lubię obserwować “dymek”z papierosa kiedy palę          
    O. Chce mi się palić kiedy jestem najedzony, zadowolony i wypoczęty          
    P. Zapalam papierosa kiedy jestem zły, zmartwiony          
    R. Jeśli przez jakiś czs nie palę – odczuwam “głód” papierosa          
    S. Czasami paląc papierosa nie pamiętam momentu jego zapalenia          

    WYNIKI BADAŃ.

    Badania przeprowadziłam w listopadzie 2000 r., ich celem było poznanie opinii gimnazjalistów na temat nikotynizmu wśród uczniów. Badaniami zostało objętych 137 uczniów. Ankiety były anonimowe, co podnosi wiarygodność wyników.

    Dane uzyskane z ankiety zostały zakodowane i wprowadzone do komputerowej bazy danych,

    a następnie przeanalizowane. Analiza komputerowa pozwoliła mi na wszechstronne zbadanie danych i znalezienie wielu współzależności.

    STATYSTYKA PALENIA

    28 osób ze 137 ankietowanych odpowiedziało, że są stałymi palaczami, co stanowi

    20,4%.

    W JAKICH OKOLICZNOŚCIACH UCZNIOWIE ZACZĘLI PALIĆ?

      NIEPALĄCY PALĄCY
    Złym nawykiem

    68,8%

    50,0%

    Szpanem

    23,8%

    14,3%

    Sposobem na nudę

    5,5%

    10,7%

    Przyjemnością

    0,0%

    21,4%

    Głupotą

    1,9%

    3,6%

    Z powyższego zestawienia wynika, że większość ankietowanych zdaje sobie sprawę ze szkodliwości nałogu.

    Z badań wynika, że 75% uczniów próbowało rzucić palenie ale nie powiodło im się to. Pozostali stwierdzili, że palenie jest dla nich przyjemnością i nie zamierzają przestać palić.

    Gimnazjaliści bardzo dobrze wiedzą, że dym z papierosa szkodzi wszystkim, którzy go wdychają.

    Na pytanie, czy denerwuje cię dym 80% niepalących udzieliło odpowiedzi twierdzącej, wśród palących 42,8% czyli prawie połowa palących uczniów nie znosi dymu.

    Wszyscy badani uczniowie twierdzą, że palące koleżanki i koledzy im nie imponują( 92% )

    W grupie niepalących na pytanie, czy boją się odrzucenia przez palących twierdząco odpowiada 29%. Dla grupy palących, to czy ktoś pali czy nie nie ma większego znaczenia.

    37,2% wśród niepalących i 25% palących jest przekonana, że potrafiłaby przekonać kogoś, żeby przestał palić.

    34,8% niepalących i 75% palących uważa, że palenie jest metodą odchudzania.

    Namawiającym do palenia 99% niepalących odpowiada nie, dziękuję.

    Na pytanie, dlaczego nie palę 80% odpowiada, że to szkodzi zdrowiu, 9% nie znosi dymu, 8% mówi, że było im niedobrze gdy spróbowali, 3% nie ma pieniędzy na papierosy.

    Z odpowiedzi ankietowanych wynika, że nie ma istotnych różnic w motywach palenia dziewcząt i chłopców. Niektórzy uczniowie twierdzą, że chłopcy zaczynają palić wcześniej

    i palą papierosy gorsze gatunkowo. Łaskawiej ocenia się palących chłopców niż palące dziewczęta.

    Na pytanie czy chcesz żeby twój chłopak lub dziewczyna byli niepalący TAK odpowiedziało:

    podając jako główne przyczyny: nieprzyjemny zapach osoby palącej, szkodliwość dla zdrowia i możliwość uzależnienia od innych środków.

    Dlaczego uczniowie palą papierosy?

    Palisz dla: Gimnazjum
    Pobudzenie

    0

    Ceremonii palenia

    3,57%

    Uspokojenia i przyjemności

    7,14%

    Zwalczania negatywnych napięć

    53,57%

    "Głodu" nikotynowego, przyzwyczajenia

    3,57%

    Bezmyślnego nałogu

    32,15%

    Jak widać z powyższego zestawienia większość uczniów gimnazjum pali dla zwalczania negatywnych napięć.

    Gdy nie wiedzą co robić z rękami, mają kłopotliwą sytuację czy starają się ukryć swoje braki i kompleksy, żeby dodać sobie odwagi szukają wsparcia w dymku papierosowym.

    Ma on uzupełnić ich braki osobowościowe, dostarczyć poczucia równowagi, pomóc w ukryciu lęku i zamaskowaniu niezręczności.

    Tacy palacze, kiedy próbują odzwyczaić się od palenia, stwierdzają, że jest to rzecz łatwa,

    do momentu, kiedy znów muszą pokonać jakieś trudności. Wtedy od nowa sięgają po papierosy i wracają do nałogu. Tacy uczniowie mają bardzo niską samoocenę i często wyolbrzymiają swoje niepowodzenia oraz przeżywają sytuacje stresowe. Należy pomóc im poprzez uświadamianie jak radzić sobie ze stresem, nauczyć radzić sobie w sytuacjach trudnych i jak dokonywać samooceny.

    Duża grupa uczniów ( 32% ) pali bezmyślnie i automatycznie. Wielu z nich nie odczuwa żadnej przyjemności, nie ciekawi ich ceremonia palenia, nie zwalczają stresów, ani ich to nie uspokaja, czyli... palą nie wiadomo po co. Często palą dla dotrzymania towarzystwa kolegom.

    PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ.

    * na podstawie: 10 steps to help your child say NO, US Departament of Health and Human Services, DHHS Publication, No ( ADM 88 – 1418 ) 1988

    RADY DLA RODZICÓW*

    Podane niżej rady mają pomóc rodzicom w uchronieniu dziecka przed zażywaniem środków uzależniających.

PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ

CO?

KTO?

KIEDY?

Lekcje poświęcone szkodliwości palenia wychowawcy marzec 2001
przykłady scenariuszów lekcji wychowawczych Elżbieta

Rostkowska

marzec 2001
Przedstawienie wyników przeprowadzonych ankiet na forum szkolnym Elżbieta

Rostkowska

marzec 2001
Pogadanki na temat szkodliwości palenia wygłaszane przez uczniów na lekcjach wychowawczych w myśl zasady “żeby przekonać innych trzeba być przekonanym osobiście”. wychowawcy marzec 2001
Omawianie szkodliwości palenia na lekcjach z różnych przedmiotów wszyscy nauczyciele marzec 2001
Organizacja warsztatów pedagogiczno - psychologicznych na temat radzenia sobie w sytuacjach trudnych oraz umiejętności pokonywania stresu pedagog marzec 2001
Organizacja sesji plakatowej. Elżbieta

Nanikowska

marzec 2001
Konkurs plastyczny na temat profilaktyki antynikotynowej nauczyciel

sztuki

marzec 2001
Wskazywanie uczniom atrakcyjnych form spędzania czasu wolnego, sposobów na “zabicie” nudy . wychowawcy, nauczyciele prowadzący koła zainteresowań, zajęcia sportowe, pielęgniarka marzec 2001
Pogadanki, gazetki dotyczące oświaty zdrowotnej organizowane przez pielęgniarkę szkolną pielęgniarka marzec 2001
Współpraca z ośrodkami terapeutycznymi w celu przeprowadzenia przez specjalistów cyklu zajęć dotyczących uzależnienia od nikotyny. pedagog marzec 2001
“Decyzja należy do ciebie”- drama dotycząca problemu nikotynizmu Jolanta Watral marzec 2001
Scenariusz dramy Elżbieta Rostkowska, Jolanta Watral marzec 2001
Pedagogizacja rodziców – na wywiadówkach przekazać rodzicom “ Rady dla rodziców”* Wychowawcy marzec 2001